Możesz już poskarżyć się na AI. Instrukcja obsługi dla człowieka

28 października 2026 zaczęły obowiązywać przepisy, dzięki którym Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji może kontrolować firmy i urzędy, prowadzić postępowania i nakładać kary. Formularz skargi działa od 29 października. Sprawdziliśmy, na co dziś realnie można się poskarżyć, a na co jeszcze nie.

Zespół Stop Robotom

·3 listopada 2026·8 min czytania

AI Prawo Regulacje Prywatność Polska

Przez lata pytanie „do kogo mam się z tym zgłosić?” kończyło się wzruszeniem ramion. Chatbot, który udaje konsultantkę? Kamera w biurze, która „mierzy zaangażowanie” po minie? Można było napisać posta albo kliknąć „zgłoś problem” i czekać na odpowiedź od kolejnego bota. Od 28 października 2026 można też złożyć skargę do urzędu, który ma obowiązek wziąć ją pod uwagę.

To nie jest rewolucja. To jednak pierwsze narzędzie, które daje człowiekowi coś więcej niż przycisk „zgłoś problem”. Warto wiedzieć, jak go użyć i czego się po nim nie spodziewać.

Co się zmieniło 28 października

Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) weszła w życie 11 sierpnia. Część przepisów miała jednak późniejszy termin: art. 8–18 oraz rozdziały 3–5, 8 i 9 zaczęły obowiązywać dopiero 28 października 2026. To rozdziały o kontroli, o postępowaniu przed Komisją, o układach z firmami i o karach. Od tego dnia Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) działa jako polski organ nadzoru rynku AI. Może prowadzić kontrole i postępowania oraz nakładać kary pieniężne. Kontrolować może nie tylko firmy, ale też instytucje, które nie są przedsiębiorcami, na przykład urzędy korzystające z narzędzi AI.

Samo prawo do skargi wynika z unijnego AI Act (art. 85). Każda osoba, która ma podstawy sądzić, że doszło do naruszenia rozporządzenia, może złożyć skargę do organu nadzoru rynku. Polska wersja jest szeroka. Skargę może złożyć każda osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej.

Kto będzie ją czytał? Przewodniczącą Komisji jest Pamela Krzypkowska. Na pierwszym posiedzeniu, 28 października, zasiedli z nią prezes UOKiK, prezes UKE, członkini KRRiT i zastępca przewodniczącego KNF. Komisja zatwierdziła wtedy elektroniczne formularze wniosków i skarg, a gov.pl opublikował je dzień później. Regulator AI to więc kilka znanych urzędów przy jednym stole. Czy ma ludzi i czas, żeby czytać skargi obywateli? Tego na razie nie wiadomo.

Na co dziś można się poskarżyć

Komisja pisze wprost, że obecnie obowiązujące przepisy dotyczą praktyk zakazanych oraz obowiązku oznaczania treści wygenerowanych przez AI. W praktyce są to dwie grupy spraw.

Praktyki zakazane (art. 5 AI Act, obowiązują od lutego 2025). Przykłady sytuacji, które mogą się pod nie kwalifikować:

rozpoznawanie emocji w pracy lub w szkole, na przykład system, który po mimice na wideorozmowie ocenia, czy pracownik jest „zaangażowany”. Wyjątek dotyczy względów medycznych i bezpieczeństwa;
manipulacja: techniki podprogowe albo celowo wprowadzające w błąd, które istotnie zniekształcają czyjeś zachowanie i powodują (lub mogą spowodować) poważną szkodę;
żerowanie na słabości: wykorzystywanie wieku, niepełnosprawności albo trudnej sytuacji społecznej lub ekonomicznej;
scoring społeczny, czyli ocenianie ludzi za zachowanie lub cechy osobiste, kiedy ta ocena prowadzi do niekorzystnego traktowania w zupełnie innym kontekście albo do traktowania nieproporcjonalnego;
przewidywanie, że ktoś popełni przestępstwo, wyłącznie na podstawie profilowania lub cech osobowości;
masowe zbieranie zdjęć twarzy z internetu lub z monitoringu do baz rozpoznawania twarzy;
kategoryzacja biometryczna, która ma ustalić rasę, poglądy polityczne, wyznanie albo orientację seksualną;
rozpoznawanie twarzy w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej do ścigania przestępstw, poza wąskimi wyjątkami.

Przejrzystość (art. 50 AI Act, obowiązuje od 2 sierpnia 2026):

chatbot musi powiedzieć, że jest AI, chyba że to oczywiste. Jeśli „Ania z obsługi klienta” zapewnia, że jest człowiekiem, a nim nie jest, to jest materiał na skargę;
deepfake musi być ujawniony. Firma, która publikuje realistyczny obraz, dźwięk lub wideo wygenerowane albo zmanipulowane przez AI, ma to zaznaczyć. Przy satyrze i twórczości artystycznej obowiązek jest łagodniejszy;
teksty AI o sprawach publicznych: jeśli publikuje je ktoś, żeby informować opinię publiczną, musi to ujawnić. Wyjątek: tekst przeszedł ludzką redakcję i ktoś ponosi za niego odpowiedzialność redakcyjną;
rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna: tam, gdzie są dozwolone, ludzie mają wiedzieć, że im to robią;
dostawcy generatorów muszą znakować tworzone treści w sposób czytelny dla maszyn. Według analiz unijnej nowelizacji generatory wprowadzone na rynek przed 2 sierpnia 2026 mają na to czas do 2 grudnia 2026.

Od grudnia 2026 dojdzie nowy zakaz. Chodzi o systemy AI, które generują treści seksualne lub intymne bez zgody osoby albo materiały przedstawiające wykorzystywanie seksualne dzieci, w tym aplikacje typu „nudify”.

Jak złożyć skargę

Gdzie: na gov.pl, na stronie „Złóż skargę dotyczącą systemu sztucznej inteligencji”. Działa tam formularz online w zewnętrznym serwisie ankietowym, a obok podano adres e-mail. Jeśli nie możesz złożyć skargi elektronicznie, wyślij ją pocztą albo zanieś osobiście na ul. Królewską 27, 00-060 Warszawa. Adresu ePUAP strona nie podaje.
Ile kosztuje: nic. Złożenie skargi jest bezpłatne.
Czy trzeba się podpisać: nie. Według gov.pl skargę można złożyć osobiście albo anonimowo.
Co przygotować: nazwę lub opis systemu AI; jeśli wiesz, nazwę firmy i jej adres do e-Doręczeń; opis faktów i wyjaśnienie, dlaczego uważasz, że przepisy zostały złamane. Do tego wszystko, co udało Ci się zebrać, na przykład daty, zrzuty ekranu albo zapis rozmowy.
Czy trzeba mieć pewność: nie. Komisja pisze: „Nie musisz mieć pewności, że doszło do naruszenia”. Wystarczy wskazać okoliczności, które mogą na to wskazywać.

Czego się spodziewać

Skarga nie jest wyrokiem. To sygnał dla nadzoru. AI Act mówi, że organ bierze skargi pod uwagę przy nadzorze rynku i rozpatruje je według własnych procedur. Polska ustawa pozwala Komisji wszcząć postępowanie z urzędu między innymi w toku rozpatrywania skargi. Nie musi tego jednak zrobić.

Kilka rzeczy warto wiedzieć wcześniej:

Nie stajesz się stroną postępowania. Ustawa mówi, że stroną jest każdy, wobec kogo wszczęto postępowanie. To więc firma lub instytucja, a nie skarżący.
Nie ma terminu na rozpatrzenie skargi. Ustawa nie przewiduje wprost terminu rozpatrzenia skargi ani obowiązku poinformowania skarżącego, co z nią zrobiono. Nie znaleźliśmy tego też na gov.pl. Termin ma dopiero samo postępowanie, jeśli Komisja je wszczyna: do 6 miesięcy od doręczenia firmie postanowienia o wszczęciu.
Najpierw może być ostrzeżenie. Gdy Komisja podejrzewa naruszenie, może wydać ostrzeżenie i wskazać, co firma ma poprawić.
Kary mogą być wysokie. AI Act przewiduje do 35 mln euro albo 7% światowego obrotu za praktyki zakazane i do 15 mln euro albo 3% za złamanie obowiązków przejrzystości. Dla małych i średnich firm liczy się niższa z tych kwot. Polska ustawa przewiduje też układ z Komisją w sprawie „nadzwyczajnego złagodzenia sankcji”, z którego może skorzystać m.in. firma, która sama zgłosi naruszenie. Jeśli system stwarza bezpośrednie ryzyko dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych, Komisja może nakazać zaprzestanie jego stosowania albo wycofanie go z rynku lub użytku.

Czego skarga nie załatwi

Tu kończy się prasowe „można już skarżyć się na AI”.

Nie dostaniesz odszkodowania ani pracy z powrotem. Komisja sprawdza, czy firma przestrzega przepisów, a nie rozstrzyga Twojej indywidualnej sprawy. Skarga nie odbiera Ci jednak prawa do sądu.
Algorytm odrzucił Twoje CV? Na razie to w większości nie ta szuflada. Obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka w obszarach takich jak zatrudnienie, edukacja, biometria, infrastruktura krytyczna, migracja, azyl i kontrola graniczna zaczną obowiązywać dopiero 2 grudnia 2027. Dla AI wbudowanej w produkty, na przykład windy czy zabawki, termin to 2 sierpnia 2028. Przesunęła je unijna nowelizacja z pakietu Digital Omnibus (tzw. AI Omnibus), która weszła w życie 27 lipca 2026. Zakaz rozpoznawania emocji i obowiązek ujawniania chatbota obowiązują w rekrutacji już dziś.
Dane osobowe to sprawa dla Prezesa UODO. Jeśli problem polega na tym, że ktoś bez podstawy wrzucił Twoje dane do narzędzia AI, właściwą drogą jest skarga na podstawie RODO.
Sama pomyłka AI to zwykle nie naruszenie. Chatbot, który podał zły adres sklepu, jest irytujący. Skarga musi jednak dotyczyć możliwego naruszenia AI Act albo polskiej ustawy, a obowiązujące dziś przepisy dotyczą praktyk zakazanych i oznaczania, nie trafności odpowiedzi. Część mediów pisze o skargach na „błędne decyzje” systemów AI, ale w ustawie takiego sformułowania nie znaleźliśmy. To nasza interpretacja, nie stanowisko Komisji.

Co pomija narracja

Nagłówki brzmią tak, jakby od środy każdy mógł zaskarżyć każdy algorytm. W rzeczywistości decyzje, które najbardziej wpływają na życie, na przykład rekrutacja czy szkoła, mają pełne obowiązki dopiero za ponad rok. A ciężar zauważenia problemu spoczywa na człowieku. To Ty musisz rozpoznać, że „Ania” jest botem, a wideo jest wygenerowane.

Jest też dobra strona. Nadzór nad rynkiem działa tylko wtedy, gdy ktoś mu mówi, gdzie patrzeć. Firmy liczą na to, że nikt nie zauważy albo że nikomu nie będzie się chciało. Jedna skarga niczego nie zmieni. Sto skarg na ten sam typ chatbota to już coś, czego trudno nie zauważyć.

Algorytm nie złoży skargi na samego siebie. Ty możesz.

Ten tekst to informacja, a nie porada prawna. Jeśli chodzi o Twoje prawa w konkretnej sprawie, skonsultuj się z prawnikiem albo sprawdź aktualne informacje na stronie Komisji.

Źródła

Powiązane Teksty

6 paź 2026